Tại sao chưa ai bán điện mặt trời dư lên lưới?

Cơ chế mới cho phép bán điện mặt trời dư lên lưới, nhưng vì sao đến nay gần như chưa có người dân, doanh nghiệp thực hiện? Theo thông tin được Báo Thanh Niên đăng tải ngày 26/08/2026, dù cơ chế mới đã cho phép điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu bán điện dư lên lưới với tỷ lệ tối đa 50% sản lượng điện phát, nhưng đến nay việc triển khai trên thực tế vẫn gần như chưa diễn ra. Theo dõi bài viết của Sunpro Vina để cập nhật các thông tin hữu ích.

Được bán điện dư nhưng thực tế vẫn chưa bán được

Bán điện mặt trời dư lên lưới là vấn đề đáng chú ý bởi Việt Nam hiện có khoảng 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất hơn 9.500 MW. Trong khi đó, rất nhiều hệ thống đang phải sử dụng chế độ Zero Export – chống phát ngược, khiến phần điện mặt trời sản xuất vượt nhu cầu sử dụng tại chỗ không được đưa lên lưới.

Theo ước tính được dẫn trong bài báo, lượng điện bị lãng phí có thể tương đương 17 – 20% tổng công suất lắp đặt.

Tại sao chưa ai bán điện mặt trời dư lên lưới?

1. Thiếu quy trình thực hiện rõ ràng

Đây là nguyên nhân quan trọng nhất. Chính sách cho phép bán điện đã có nhưng để người dân và doanh nghiệp thực hiện được trên thực tế lại cần một quy trình cụ thể. Khách hàng đang quan tâm đến hàng loạt câu hỏi:

• Đăng ký bán điện với đơn vị nào?
• Hồ sơ cần những giấy tờ gì?
• Điều kiện kỹ thuật đấu nối ra sao?
• Có phải thay hoặc lắp công tơ hai chiều không?
• Hợp đồng mua bán điện sử dụng mẫu nào?
• Giá mua điện dư được xác định như thế nào?
• Quy trình nghiệm thu, ghi nhận sản lượng và thanh toán ra sao?

Khi những vấn đề này chưa được hướng dẫn và áp dụng thống nhất, người dân và doanh nghiệp có tâm lý chờ đợi thay vì chủ động đăng ký.

2. Chưa bán điện mặt trời dư lên lưới vì chưa có hợp đồng mẫu

Một vướng mắc khác là hợp đồng mua bán điện và quy trình giao dịch chưa được chuẩn hóa đầy đủ.

Đối với hộ gia đình, đây đã là một trở ngại. Với doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời hàng trăm kWp hoặc MWp, vấn đề còn quan trọng hơn.

Doanh nghiệp cần biết rõ:

Điện dư bao nhiêu → bán được bao nhiêu → giá mua bao nhiêu → doanh thu bao nhiêu → thanh toán thế nào.

Nếu chưa xác định được các yếu tố trên, rất khó đưa doanh thu bán điện dư vào phương án đầu tư và tính chính xác thời gian hoàn vốn.

Xem thêm: Báo giá điện mặt trời Phú Thọ (Vĩnh Phúc cũ) mới nhất 2026

3. Phần lớn hệ thống hiện tại đang cài đặt Zero Export

Trong nhiều năm qua, điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu chủ yếu được thiết kế để phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ. Các hệ thống thường có thiết bị hoặc thuật toán chống phát ngược.

Ví dụ, hệ thống có khả năng sản xuất 100 kWh nhưng tại thời điểm đó nhà máy chỉ tiêu thụ 70 kWh thì inverter sẽ giảm công suất thay vì đưa 30 kWh còn lại lên lưới.

Kết quả là:

30 kWh điện mặt trời có khả năng sản xuất nhưng không được khai thác.

Muốn bán điện mặt trời dư lên lưới này, chủ đầu tư không thể đơn giản tự tháo thiết bị chống phát ngược mà cần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về pháp lý, kỹ thuật, bảo vệ và đấu nối.

4. Giá mua điện dư chưa đủ rõ để doanh nghiệp tính hiệu quả

Một câu hỏi rất thực tế là: EVN sẽ mua điện mặt trời dư với giá bao nhiêu? Giá mua ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư.

Nếu bán điện mặt trời dư lên lưới đang bị Zero Export thì giá trị của phần điện đó gần như bằng 0. Vì vậy, xét về nguyên tắc, bán được điện dư dù với mức giá thấp vẫn tốt hơn phải cắt bỏ hoàn toàn.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp muốn tăng công suất điện mặt trời chỉ để tạo thêm điện bán lên lưới thì phải tính toán kỹ. Không thể hiểu rằng được phép bán 50% thì nên lập tức tăng công suất hệ thống thêm 50%. Hiệu quả còn phụ thuộc vào giá mua điện, sản lượng thực tế, chi phí đầu tư và tỷ lệ điện tự dùng.

5. Người dân và doanh nghiệp vẫn đang chờ hướng dẫn

Theo thông tin từ EVNHCMC được bài báo dẫn lại, TP.HCM có hơn 5.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, nhưng sau khi quy định mới có hiệu lực vẫn chưa ghi nhận trường hợp đăng ký bán điện dư. Trong khi đó, nhu cầu tìm hiểu của khách hàng lắp điện mặt trời Phú Thọ lại khá lớn.

Điều này cho thấy vấn đề không hẳn nằm ở nhu cầu bán điện, mà chủ yếu nằm ở việc cơ chế cần được chuyển hóa thành quy trình thực hiện đơn giản, rõ ràng và thống nhất.

Khi điện lực có quy trình chuẩn, hợp đồng mẫu, yêu cầu kỹ thuật và phương thức thanh toán cụ thể, khả năng số lượng khách hàng tham gia sẽ tăng nhanh.

Xem thêm: Xu hướng điện mặt trời tại Phú Thọ và cơ hội tiết kiệm chi phí

Bán điện mặt trời dư lên lưới sẽ thay đổi cách đầu tư

Nếu cơ chế bán điện dư được triển khai thông suốt, đây sẽ là thay đổi đáng kể đối với thị trường điện mặt trời mái nhà. Trước đây, khi thiết kế hệ thống cho nhà máy, công suất thường phải bám khá sát phụ tải ban ngày để hạn chế điện dư.

Trong tương lai, bài toán có thể trở thành:

Điện mặt trời → ưu tiên cấp phụ tải → sạc pin lưu trữ → bán phần điện còn dư lên lưới.

Mục tiêu là giảm tối đa lượng điện mặt trời bị cắt bỏ.

Điều này cũng khiến việc bán điện mặt trời dư lên lưới, khảo sát và thiết kế hệ thống phải chuyên nghiệp hơn. Không nên chỉ nhìn vào diện tích mái rồi quyết định lắp bao nhiêu kWp.

Doanh nghiệp cần phân tích:

Biểu đồ phụ tải + sản lượng điện mặt trời + tỷ lệ tự dùng + điện dư + khả năng lưu trữ + khả năng bán điện. Từ đó mới xác định được công suất đầu tư tối ưu.

Có nên tháo Zero Export ngay để bán điện?

Không nên. Các hệ thống đang vận hành chống phát ngược không nên tự ý thay đổi cấu hình chỉ vì đã có chính sách cho phép bán điện mặt trời dư lên lưới. Chủ đầu tư cần chờ và thực hiện đầy đủ quy trình về đăng ký, đấu nối, công tơ, bảo vệ hệ thống, hợp đồng mua bán điện và các yêu cầu liên quan của đơn vị điện lực.

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ điều kiện mới nên chuyển hệ thống sang chế độ cho phép phát điện dư lên lưới.

Kết luận

Tại sao chưa ai bán điện mặt trời dư lên lưới? Không phải vì người dân và doanh nghiệp không có điện dư hay không muốn bán, mà nguyên nhân chính là quy trình thực hiện, hợp đồng mẫu, điều kiện đấu nối và cơ chế triển khai thực tế vẫn cần được chuẩn hóa và hướng dẫn rõ hơn.

Nếu những nút thắt này được tháo gỡ, việc cho phép bán điện dư tới giới hạn quy định sẽ tạo động lực mới cho điện mặt trời mái nhà, đặc biệt tại các nhà máy, khu công nghiệp và doanh nghiệp có diện tích mái lớn.