Điện mặt trời có thực sự “miễn phí”? Sự thật về chi phí và khả năng tiết kiệm

“Nắng từ thiên nhiên, vậy điện mặt trời có thực sự miễn phí không?” Đây là một cách hiểu khá phổ biến khi nhắc đến năng lượng mặt trời. Vậy khoản đầu tư ban đầu có thực sự đáng tiền? Hệ thống có thể tiết kiệm được bao nhiêu và sau bao lâu hoàn vốn? Bài viết này, Sunpro Vina sẽ cập nhật các thông tin hữu ích nhất dành cho bạn.

Vì sao nhiều người gọi điện mặt trời là “điện miễn phí”?

Ánh sáng mặt trời không cần phải mua và nguồn năng lượng này có sẵn mỗi ngày. Tuy nhiên, để biến ánh sáng thành điện năng sử dụng cho gia đình hoặc doanh nghiệp, người dùng vẫn cần đầu tư tấm pin mặt trời, inverter, hệ thống khung giá đỡ, dây dẫn, thiết bị bảo vệ và chi phí thi công.

Vì vậy, nói điện mặt trời hoàn toàn miễn phí là chưa chính xác. Cách hiểu đúng hơn là: điện mặt trời sử dụng nguồn năng lượng miễn phí từ Mặt Trời để tạo ra điện, giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới điện trong nhiều năm.

Sở dĩ điện mặt trời thường được gọi vui là “điện miễn phí” vì sau khi hoàn thành khoản đầu tư ban đầu, hệ thống có thể tiếp tục tạo ra điện từ ánh sáng Mặt Trời mà không phải trả tiền cho nguồn năng lượng đầu vào.

Điện mặt trời có thực sự miễn phí? Ví dụ, một gia đình lắp hệ thống điện mặt trời trên mái nhà. Ban ngày: Ánh sáng Mặt Trời → Tấm pin → Điện DC → Inverter → Điện AC → Thiết bị trong nhà.

Gia đình có thể sử dụng trực tiếp lượng điện được tạo ra thay vì mua toàn bộ điện từ lưới. Nếu sản lượng điện mặt trời đáp ứng được một phần đáng kể nhu cầu sử dụng, lượng điện lấy từ lưới sẽ giảm xuống và hóa đơn tiền điện cũng giảm theo. Đó chính là giá trị kinh tế lớn nhất của điện mặt trời.

Điện mặt trời không miễn phí ở giai đoạn đầu

Đây là điều người dùng cần hiểu rõ trước khi quyết định đầu tư. Một hệ thống điện mặt trời thường bao gồm nhiều hạng mục:

Tấm pin năng lượng mặt trời

Đây là bộ phận trực tiếp hấp thụ ánh sáng và chuyển đổi thành điện năng.

Inverter

Inverter chuyển đổi điện một chiều từ tấm pin thành điện xoay chiều để các thiết bị điện trong gia đình có thể sử dụng.

Khung và hệ thống lắp đặt

Tấm pin cần được cố định chắc chắn trên mái bằng hệ thống khung phù hợp với kết cấu công trình.

Dây điện và thiết bị bảo vệ

Hệ thống cần có dây dẫn, thiết bị đóng cắt, bảo vệ quá dòng, chống sét lan truyền và các thiết bị cần thiết khác tùy thiết kế.

Chi phí khảo sát và thi công

Đội ngũ kỹ thuật cần khảo sát mái, tính toán công suất, thiết kế hệ thống và tiến hành lắp đặt, đấu nối, kiểm tra vận hành. Điện mặt trời có thực sự miễn phí? Nếu sử dụng hệ thống hybrid có lưu trữ, chi phí còn bao gồm pin lưu trữ lithium. Do đó, điện mặt trời không phải là hình thức “lắp miễn phí và dùng điện miễn phí ngay lập tức”.

Sau khi lắp điện mặt trời có phải trả tiền điện nữa không?

Không nhất thiết.

Điều này phụ thuộc vào công suất hệ thống và nhu cầu sử dụng điện của từng gia đình. Ví dụ: Một gia đình tiêu thụ khoảng 600 kWh điện/tháng nhưng hệ thống điện mặt trời chỉ tạo ra lượng điện tương đương 400 kWh/tháng. Nếu thời điểm phát điện không trùng với thời điểm sử dụng, gia đình vẫn cần lấy một phần điện từ lưới.

Do đó, hóa đơn điện có thể giảm đáng kể nhưng không nhất thiết bằng 0. Đây cũng là lý do không nên chỉ nhìn vào tổng công suất tấm pin khi lựa chọn hệ thống. Cần xem xét biểu đồ phụ tải và thời điểm sử dụng điện của gia đình.

Điện mặt trời giúp tiết kiệm tiền bằng cách nào?

Điện mặt trời có thực sự miễn phí? Có thể hình dung đơn giản như sau. Không có điện mặt trời: Điện lưới → Thiết bị điện → Tiền điện hàng tháng.

Có điện mặt trời:

Mặt Trời → Tấm pin → Điện mặt trời → Thiết bị điện
↓
Giảm lượng điện mua từ lưới
↓
Giảm hóa đơn tiền điện

Nếu sử dụng hệ thống có pin lưu trữ, lượng điện mặt trời dư thừa vào ban ngày còn có thể được lưu lại để sử dụng vào buổi tối, tùy cấu hình hệ thống.

Điện mặt trời có những chi phí nào sau khi lắp đặt?

Nhiều người nghĩ rằng sau khi lắp xong thì hệ thống hoàn toàn không phát sinh thêm bất kỳ chi phí nào. Thực tế không hẳn như vậy.

1. Chi phí bảo trì

Hệ thống cần được kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề như:

• Tấm pin bị bụi bẩn.
• Phân chim che phủ bề mặt.
• Đầu nối bị xuống cấp.
• Dây dẫn bị hư hỏng.
• Inverter cảnh báo lỗi.
• Thiết bị bảo vệ hoạt động bất thường.

2. Chi phí vệ sinh tấm pin

Bụi, lá cây, phân chim và các chất bẩn có thể che khuất một phần bề mặt tấm pin, làm giảm khả năng hấp thụ ánh sáng. Tần suất vệ sinh phụ thuộc vào môi trường xung quanh.

3. Chi phí thay thế thiết bị

Tấm pin có tuổi thọ sử dụng dài, nhưng các thiết bị khác trong hệ thống có thể có thời gian sử dụng khác nhau. Điện mặt trời có thực sự miễn phí? Nếu sử dụng hệ thống lưu trữ, pin lithium là một khoản đầu tư cần được tính toán riêng.

Vậy điện mặt trời có đáng để đầu tư không?

Câu trả lời là có thể rất đáng, nhưng không phải công trình nào cũng phù hợp như nhau. Hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Mức tiêu thụ điện hàng tháng.
• Giá điện và cơ cấu sử dụng điện.
• Lượng điện tiêu thụ vào ban ngày.
• Diện tích và hướng mái.
• Mức độ che bóng.
• Công suất hệ thống.
• Giá thiết bị và chi phí thi công.
• Có sử dụng pin lưu trữ hay không.
• Chất lượng thiết bị và tuổi thọ hệ thống.

Một gia đình sử dụng nhiều điện vào ban ngày thường có khả năng khai thác điện mặt trời trực tiếp tốt hơn. Ngược lại, nếu phần lớn lượng điện được sử dụng vào buổi tối, có thể cần cân nhắc giải pháp lưu trữ hoặc lựa chọn cấu hình phù hợp.

Bao lâu có thể hoàn vốn khi lắp điện mặt trời?

Không có một con số cố định cho tất cả các hệ thống. Ví dụ, cùng là một hệ thống 5 kWp nhưng hai gia đình có thể có thời gian hoàn vốn khác nhau nếu:

• Một nhà sử dụng điều hòa, bếp điện và bình nóng lạnh vào ban ngày.
• Nhà còn lại chủ yếu sử dụng điện vào buổi tối.
• Một mái nhà bị che bóng.
• Mái nhà còn lại có điều kiện bức xạ tốt.

Vì vậy, thay vì hỏi “Lắp điện mặt trời bao lâu hoàn vốn?”, người dùng nên đặt câu hỏi: “Với mức tiêu thụ điện của gia đình tôi, hệ thống bao nhiêu kWp là phù hợp và dự kiến tiết kiệm được bao nhiêu mỗi tháng?”. Đây mới là cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư.

Có phải lắp hệ thống càng lớn càng tiết kiệm?

Không.

Lắp hệ thống quá nhỏ có thể không khai thác hết nhu cầu sử dụng điện. Điện mặt trời có thực sự miễn phí? Nhưng lắp hệ thống quá lớn cũng chưa chắc mang lại hiệu quả kinh tế tối ưu nếu lượng điện tạo ra không được sử dụng hiệu quả.

Ví dụ, một gia đình có nhu cầu điện thấp nhưng lại lắp hệ thống công suất rất lớn. Nếu phần lớn sản lượng điện không được sử dụng và không có phương án khai thác phù hợp, hiệu quả đầu tư có thể thấp hơn kỳ vọng. Do đó, thiết kế đúng công suất quan trọng hơn việc chạy theo công suất lớn.

Làm thế nào để điện mặt trời thực sự “gần như miễn phí”?

Để tối ưu hiệu quả, người dùng nên tập trung vào 4 yếu tố:

1. Chọn đúng công suất: Không nên lựa chọn công suất chỉ dựa vào diện tích mái. Cần dựa trên nhu cầu tiêu thụ điện thực tế.

2. Tăng tỷ lệ sử dụng điện mặt trời trực tiếp: Có thể bố trí các thiết bị tiêu thụ nhiều điện như điều hòa, máy bơm, bình nước nóng, máy giặt… vào những thời điểm hệ thống tạo ra nhiều điện nếu phù hợp với nhu cầu sinh hoạt.

3. Cân nhắc pin lưu trữ: Nếu nhu cầu sử dụng điện vào buổi tối cao, hệ thống lưu trữ có thể giúp tận dụng lượng điện được tạo ra vào ban ngày.

4. Bảo trì định kỳ: Một hệ thống sạch, không bị che bóng và hoạt động ổn định sẽ giúp duy trì sản lượng điện trong thời gian dài.

“Miễn phí” là cách nói dễ hiểu, nhưng chưa hoàn toàn chính xác

Có thể hiểu điện mặt trời theo cách đơn giản: Mặt trời cung cấp năng lượng miễn phí → hệ thống biến năng lượng đó thành điện → gia đình sử dụng điện → giảm lượng điện phải mua từ lưới.

Vì vậy, điện năng lượng mặt trời áp mái không miễn phí ngay từ đầu, bởi người dùng phải bỏ vốn để mua thiết bị và lắp đặt hệ thống. Nhưng sau khoản đầu tư ban đầu, nguồn năng lượng để tạo ra điện không phải mua từ nhà cung cấp. Đó là lý do điện mặt trời có thể giúp gia đình giảm chi phí điện trong nhiều năm và từng bước thu hồi vốn đầu tư.

Điện mặt trời không hoàn toàn miễn phí, bởi người dùng vẫn phải đầu tư hệ thống, chi phí lắp đặt và bảo trì trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, nguồn năng lượng đầu vào – ánh sáng mặt trời – là nguồn năng lượng tự nhiên và không phải trả tiền để khai thác trực tiếp. Khi hệ thống được thiết kế đúng công suất và phù hợp với thói quen sử dụng điện, lượng điện mặt trời tạo ra có thể giúp giảm đáng kể tiền điện hàng tháng.

Vậy, điện mặt trời có thực sự miễn phí không? Chính xác hơn nên hiểu đây là một khoản đầu tư để tự tạo ra điện và tiết kiệm chi phí điện trong dài hạn. Nếu đang cân nhắc lắp điện mặt trời, hãy bắt đầu từ hóa đơn điện và nhu cầu sử dụng thực tế của gia đình, thay vì chỉ nhìn vào giá của tấm pin. Một hệ thống phù hợp mới là hệ thống mang lại hiệu quả kinh tế tốt nhất.

Xem thêm:

Vì sao pin mặt trời bị ố vàng? Nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và cách phòng tránh

Góc giải đáp: Có nên dùng máy rửa áp lực vệ sinh pin mặt trời?